Psychinfo.gr

Η αντίληψη που επικρατεί  για τους τραυματισμούς υποστηρίζει κυρίως την ατυχή στιγμή του αθλητή. Όμως τα αίτια μπορεί να είναι βαθύτερα και οι τραυματισμοί να προέρχονται λόγω κάποιων καταστάσεων οι οποίες  πολλές  φορές  μπορούν να προβλεφθούν και να αποφευχθεί ο τραυματισμός. Ο προπονητής πρέπει να είναι πάντα ενημερωμένος για την ψυχολογική κατάσταση των αθλητών  του. Πρέπει   να ενδιαφέρεται  για τυχών  γεγονότα εντός και εκτός αγωνιστικού χώρου, που μπορεί να παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας ή των αγώνων,  τα οποία μπορεί να προκαλέσουν έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης   και να οδηγήσουν σε πτώση της απόδοσης ή και σε πιθανούς τραυματισμούς.

Ο  προπονητής πρέπει να δίνει  ιδιαίτερη προσοχή στην αντίληψη αυτών των καταστάσεων και να επιδιώκει την πρόληψη των τραυματισμών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εάν έχει στενή προσωπική σχέση με τους αθλητές και αν υπάρχει γενικότερα  σχέση εμπιστοσύνης. Επίσης πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε τυχόν αλλαγές της συμπεριφοράς του αθλητή, να μπορεί να τις αιτιολογήσει ή αν χρειαστεί να προσφέρει τη βοήθεια του για να ξεπεραστούν. Είναι πολύ προτιμότερο  να δώσει 2 μέρες ρεπό σε κάποιο αθλητή για να μπορέσει να  χαλαρώσει και  να ξεκουραστεί παρά να αντιμετωπίσει ένα τραυματισμό.

Οι τραυματισμοί στον αθλητισμό μπορούν να προέλθουν από:

• Προηγούμενους τραυματισμούς
• Μυοσκελετικές ανωμαλίες
• Πρόωρη εξειδίκευση
• Ελλείψεις στην τεχνική, ελλιπής ενδυνάμωση.
• Καιρικές συνθήκες

Αλλά και από ψυχοκοινωνικές καταστάσεις όπως:

• Έλλειψη αυτοπεποίθησης
• Στρες από τη ζωή, έντονα γεγονότα της ζωής (μείωση της προσοχής, της αυτοσυγκέντρωσης
• Χαμηλή ψυχική ετοιμότητα
• Αρνητική ψυχική διάθεση (ένταση, κατάθλιψη, θυμός, κούραση, σύγχυση)
• Κούραση από την προπόνηση ή από τα πολλά χρόνια ενασχόλησης με το άθλημα.
• Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης.

Ρύθμιση ψυχολογίας

• Αναζήτηση των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων και αντικατάστασή τους
• Τόνωση αυτοπεποίθησης αυτοεκτίμησης
• Αποφεύγουμε τη σύνδεση των αρνητικών σκέψεων με την εικόνα του σώματος και τα επίπεδα της παχυσαρκίας μας.
• Όταν έχουμε κακή διάθεση βρίσκουμε άλλους τρόπους εκτόνωσης από τη λήψη τροφής
• Χρειαζόμαστε υψηλή παρακίνηση, θέλω όχι πρέπει
• Κατανόηση του αισθήματος κορεσμού
• Συνειδητοποίηση και αποδοχή  των αλλαγών στο σώμα μετά το αδυνάτισμα:

-φαντάσου τον εαυτό σου αδύνατο

-σύνδεση της υγιεινής τροφής με αυτή την εικόνα του σώματος

-ανέπτυξε σενάρια για τους τρόπους που θα ευχαριστηθείς από το χάσιμο βάρους

(νέα ρούχα,   κοινωνικές επαφές, άσκηση)

Σωστή Διατροφή

• Σωστός καθορισμός στόχων –εστιαζόμαστε στην προσπάθεια και όχι στο αποτέλεσμα
• Αποφεύγουμε τη ζυγαριά και τις δίαιτες, οι οποίες  είναι στρεσογόνες και προκαλούν μεγάλο άγχος
• Μάσημα τσίχλας, κάποιοι άνθρωποι καταφεύγουν στην κατανάλωση τροφής  για τη στοματική ικανοποίηση
• Κατανάλωση μεγάλης ποσότητας νερού
• Εφαρμογή σταθερού ωραρίου γευμάτων.
• Καλός ύπνος, νωρίς το βράδυ, συνήθως η μεγάλη κατανάλωση τροφής γίνεται αργά το βράδυ

Αύξηση φυσικής δραστηριότητας

Με μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να αυξηθεί η φυσική δραστηριότητα:

• χρησιμοποιούμε την σκάλα και όχι το ασανσέρ
• πηγαίνουμε ένα περίπατο για να συζητήσουμε με φίλους και ότι για καφέ
• περπατάμε περισσότερο και αποφεύγουμε το αυτοκίνητο
• βάζουμε στο πρόγραμμα 1 ώρα περπάτημα 3 φορές την εβδομάδα

Δε γυμναζόμαστε γιατί

-δεν έχουμε αποκτήσει  παιδεία για την άσκηση

-αποφεύγουμε την σκέψη και την ενεργοποίηση για πολλά μέρη του σώματος τα οποία μας δυσαρεστούν

-αποφεύγουμε τη δημόσια επίδειξη του σώματός μας

– έχουμε την αίσθηση της αδυναμίας όταν έχουμε να γυμναστούμε πολύ καιρό

-χωρίς την άσκηση κρυβόμαστε στα περιττά κιλά

– δεν γνωρίζουμε πως είναι να νοιώθεις ωραία από την άσκηση

ψυχολογία παχυσαρκίας

Η αύξηση του βάρους του σώματος είναι το αποτέλεσμα πρόσληψης περισσότερης τροφής από όση χρειάζεται ο οργανισμός για να διατηρηθεί το βάρος σε σταθερά επίπεδα.  Τα επίπεδα των θερμίδων που προσλαμβάνονται είναι περισσότερα από αυτά που καταναλώνονται και το αποτέλεσμα στον οργανισμό είναι η συσσώρευση λίπους.

Στις μέρες μας η τροφή εκτός από βασική μας ανάγκη έχει μετατραπεί σε μέσο εκτόνωσης του ψυχολογικού μας φόρτου. Για παράδειγμα πολλοί άνθρωποι σχετίζουν την ανακούφιση των συναισθημάτων όπως το άγχος και την κατάθλιψης με την πρόσληψη τροφής.  Σε κάποιες  περιπτώσεις  το αυξημένο σωματικό βάρος μειώνει την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του ατόμου προκαλώντας  αρνητικά συναισθήματα. Η μειονεκτική  αυτή αίσθηση εμποδίζει το άτομο να λειτουργήσει φυσιολογικά στις διαπροσωπικές, κοινωνικές ακόμα και επαγγελματικές του σχέσεις. Τα άτομα που απογοητεύονται από την εξωτερική τους εμφάνιση δημιουργούν αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές με τις οποίες προσπαθούν να αυτοτιμωρήσουν τον εαυτό τους και καταλήγουν και πάλι στην υπερβολική πρόσληψη τροφής. Δημιουργείται  λοιπόν  ένας φαύλος κύκλος με αποτέλεσμα την αυξημένη πρόσληψη τροφής για την ανακούφιση των αρνητικών συναισθημάτων.

Άλλες φορές το υπέρβαρο άτομο «κρύβεται» ασυνείδητα  πίσω από τα περιττά κιλά. Η αποφυγή της ερωτικής  ζωής ή του ανταγωνισμού, μπορεί να είναι κάποιοι από τους λόγους αυτούς. Η σύνδεση του εαυτού με την ογκώδη εικόνα του σώματος,  μπορεί να ικανοποιεί κάποιους ασυνείδητους στόχους του παχύσαρκου ατόμου όπως το να νοιώθει ασφάλεια. Η σύνδεση αυτή με την παχύσαρκη εικόνα του σώματος, δεν επιτρέπει στο άτομο να αποδεχτεί τη νέα του εικόνα και να επαναπροσδιορίσει το ρόλο του εάν αδυνατίσει. Οπότε και αυτός ο παράγοντας αποτελεί ένα αρνητικό στοιχείο στην επίτευξη του στόχου του αδυνατίσματος.

Δυστυχώς οι  αυστηρές δίαιτες που προτείνονται για την απώλεια βάρους επιφορτίζουν περισσότερο την αρνητική  ψυχολογική κατάσταση του ατόμου, καθώς αυτός που επιθυμεί να χάσει κιλά. Εκτός  από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, έχει επιπρόσθετο «βάρος» την δίαιτα που πρέπει να ακολουθήσει.  Οι δίαιτες αυτές είναι συνυφασμένες με στέρηση και πείνα και δυστυχώς τα αποτελέσματα τους είναι  ανύπαρκτα ή παροδικά.  Επίσης οι αποτυχημένες προσπάθειες αδυνατίσματος  ή η επανάκτηση των χαμένων κιλών αποτελούν αρνητικό  παράγοντα για την ψυχολογία και την αυτοπεποίθηση του ατόμου. Προκαλεί αισθήματα θυμού και αυτοκαταστροφής οπότε το άτομο επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση.

Για τους λόγους αυτούς όσοι ξεκινούν μια δίαιτα απώλειας βάρους θα πρέπει πρώτα από όλα να είναι αποφασισμένοι για τις αλλαγές που πρέπει να πραγματοποιήσουν στη ζωή τους, αλλά και να διακατέχονται από ψυχική ηρεμία. Η αναζήτηση της προσωπικής ισορροπίας θα πρέπει να είναι ο πρώτος στόχος αντί της μάχης με τη ζυγαριά. Ο μόνος βέβαιος τρόπος για την απώλεια βάρους είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής. Η εφαρμογή καθημερινής άσκησης, η κατανόηση του αισθήματος κορεσμού, η διακοπή της σύνδεσης των αρνητικών συναισθημάτων με την πρόσληψη τροφής, η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης,  είναι μερικές από τις συμπεριφορές  που πρέπει να διορθωθούν για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Η εικόνα του σώματος είναι το πώς  καταλαβαίνουμε εμείς την εξωτερική μας εμφάνιση. Στην ψυχολογία εικόνα του σώματος ορίζεται ως η εντύπωση που έχει ο κάθε ένας για την εξωτερική του εμφάνιση. Συμβαίνει στους περισσότερους ανθρώπους, να επηρεάζεται η προσωπικότητα και ο χαρακτήρας τους  από την εικόνα του σώματος.

Η αποδοχή της εικόνας του σώματος ή όχι από το κοινωνικό σύνολο και η συμφωνία της με τα κοινωνικά πρότυπα είναι οι αιτίες που δημιουργούν προβλήματα με την εικόνα του σώματος. Όλοι  θα έχουμε παρατηρήσει ή θα θυμόμαστε από τα παιδικά μας χρόνια ότι τα χοντρά παιδάκια ή τα παιδάκια με κάποια ιδιαιτερότητα τα κοροϊδεύουν και δεν τα παίζουν οι συμμαθητές τους. Η αποδοχή λοιπόν από το σύνολο λόγω της εικόνας του σώματος συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή.

Οι  ψυχολογικές πιέσεις για την εικόνα του σώματος γίνονται ακόμα ποιο έντονες με τον βομβαρδισμό από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία προβάλλουν μηνύματα για την ομορφιά και καθορίζουν τα πρότυπα. Στις γυναίκες το πρότυπο για την ομορφιά στις μέρες μας είναι το πολύ αδύνατο σώμα ενώ στους άντρες προβάλλεται το πολύ γυμνασμένο και μυώδες σώμα.

Η εικόνα του σώματος σχετίζεται με την αυτοπεποίθηση του ατόμου, με διαταραχές διάθεσης όπως είναι η κατάθλιψη, με αγχώδεις διαταραχές και με αισθήματα θυμού προς τον εαυτό αλλά και το κοινωνικό σύνολο. Πολλές φορές συμβαίνει και το αντίθετο. Δηλαδή η διάθεσή μας να επηρεάζει και την εντύπωση που έχουμε για την εικόνα του σώματος

Το άγχος στον αθλητισμό οφείλεται συνήθως στο φόβο του αποτελέσματος του αγώνα. Πολλές φορές οι αθλητές είχαν βιώσει κάποια αποτυχία στο παρελθόν, την οποία συνδέουν με το άγχος. Άλλες φορές αισθάνονται ότι δεν έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα ή τους φοβίζει το επίπεδο των αντιπάλων. Πολλοί αθλητές αναφέρουν ότι τους αγχώνουν οι θεατές, ο προπονητής, οι γονείς τους και γενικότερα άτομα του περιβάλλοντός τους με τις απαιτήσεις που έχουν από αυτούς. Γενικότερα το άγχος προέρχεται από τις αρνητικές σκέψεις των αθλητών, τη μειωμένη αυτοπεποίθηση και την εστίαση στο αποτέλεσμα.

Από την αντίθετη πλευρά του άγχους, η απάθεια και η πλήρης χαλάρωση έχουν επίσης αρνητικά αποτελέσματα στην απόδοση του αθλητή. Η αθλητική ψυχολογία υποστηρίζει ότι το άγχος σε ένα αγώνα μπορεί να αποδειχτεί ωφέλιμο. Ένας καλός αθλητής την ένταση που νοιώθει από το άγχος μπορεί να τη μετατρέψει σε ενέργεια για τον αγώνα. Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες μέτρια επίπεδα άγχους και διέγερσης ενισχύουν την αθλητική απόδοση. Βέβαια τα ωφέλιμα επίπεδα άγχους διαφέρουν από αθλητή σε αθλητή και από αγώνισμα σε αγώνισμα. Δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι για όλους ευνοϊκό το μέσο επίπεδο άγχους.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουν οι αθλητές για να ελέγξουν το άγχος τους είναι να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι σωματικά όπως ταχυκαρδία, τρέμουλο, αύξηση ρυθμού αναπνοής, στομαχικές διαταραχές και εφίδρωση. Μπορεί να είναι ψυχολογικά, όπως ανησυχία, ανικανότητα συγκέντρωσης, σύγχυση και αρνητικές σκέψεις. Τέλος μπορεί να παρατηρηθούν αλλαγές στη συμπεριφορά όπως γρήγορη ή αργή ομιλία, δάγκωμα των νυχιών, γρήγορες κινήσεις των ποδιών και σύσπαση μυών. Κάποιοι αθλητές μπορεί να έχουν διαφορετικά συμπτώματα από αυτά που αναφέρονται παραπάνω. Η παρατήρηση από τους ίδιους αλλά και από τους προπονητές, γονείς και συναθλητές θα βοηθήσει στην αναγνώριση των συμπτωμάτων του άγχους.

Ο αθλητής πριν τον αγώνα κατανοεί τα συμπτώματα που προκαλούνται από το άγχος του και τα δέχεται ως φυσιολογική προετοιμασία του σώματος για τον αγώνα. Τις μέρες πριν τον αγώνα, μπορεί να εξασκηθεί νοερά προετοιμάζοντας το μυαλό του για το τι θα αντιμετωπίσει διάρκεια της ημέρας του αγώνα. Μπορεί να φανταστεί όλη τη διαδικασία από το πρωινό ξύπνημα, την είσοδο στο κολυμβητήριο, το ζέσταμα κτλ Επίσης η νοερή εξάσκηση πρέπει να πραγματοποιείται και ξεχωριστά για το κάθε αγώνισμα.

Λίγο πριν το αγώνισμα μπορεί να χρησιμοποιηθούν τεχνικές χαλάρωσης με βαθιές αναπνοές. Μεγάλη προσοχή πρέπει να δίνεται στις σκέψεις που κάνει ο αθλητής πριν το αγώνισμα του. Για παράδειγμα α) δεν πρέπει να σκέπτεται το αποτέλεσμα ή τους αντιπάλους αλλά να εστιαστεί στην δικιά του απόδοση, β) δεν πρέπει να σκέπτεται και να αναλύει τα λάθη κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, γ)πρέπει να εστιάζει την προσοχή στην τακτική που θα ακολουθήσει, δ)μπορεί να «μιλάει» στον εαυτό του χρησιμοποιώντας τις σωστές λέξεις, ε) μπορεί να φανταστεί παλαιότερες επιτυχίες για να τονώσει την αυτοπεποίθηση του.

Τέλος μετά τον αγώνα μπορεί να γίνει ο απολογισμός των σκέψεων, πράξεων και συμπεριφορών που βοήθησαν την απόδοση και αυτών που είχαν αρνητικό αποτέλεσμα. Για την ενίσχυση της ψυχολογίας του αθλητή η εστίαση πρέπει να γίνεται περισσότερο στα θετικά στοιχεία των σκέψεων και της συμπεριφοράς. Τα αρνητικά στοιχεία μετά από παρατήρηση πρέπει σταδιακά να αντικατασταθούν και να εξαλειφθούν. Ακόμα όλες οι παραπάνω εφαρμογές μπορούν να δοκιμάζονται και να εφαρμόζονται στη προπόνηση έτσι ώστε να αναπτύσσονται καλύτερα και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Ανορεξία

• Αποφεύγουν γεύματα
• Χωρίζουν τα γεύματα σε μικρές μερίδες
• Ασχολούνται υπερβολικά με τις θερμίδες των γευμάτων
• Ασκούνται υπερβολικά
• Αισθάνονται υπέρβαροι
• Είναι πολύ αδύνατοι
• Αποφεύγουν κοινωνικές δραστηριότητες που σχετίζονται με γεύματα
• Αμηνόρροια (στις γυναίκες)
• Αδυναμία
• Διαταραχές ύπνου

Βουλιμία

• Λαμβάνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες τροφής
• Προκαλούν εμετό μετά από τα γεύματα
• Επισκέπτονται συστηματικά την τουαλέτα μετά από γεύματα
• Έχουν υπερβολικό φόβο ότι θα πάρουν βάρος
• Είναι ανικανοποίητοι από την εικόνα του σώματος
• Κάνουν χρήση ουσιών όπως διουρητικά ή καθαρκτικά

Υπερφαγία

• Είναι υπέρβαροι
• Τρώνε πιο συχνά από το φυσιολογικό
• Συνήθως τρώνε μόνοι και πολύ γρήγορα
• Τρώνε ενώ δεν πεινάνε
• Αισθάνονται ντροπή και ενοχές για τις πράξεις τους
• Αισθάνονται ότι δεν έχουν έλεγχο με το φαγητό τους
• Μπροστά σε άλλους εμφανίζονται πολύ ευσυνείδητοι με τη διατροφή
• Υψηλή πίεση και χοληστερίνη

Άλλες διαταραχές διατροφής είναι

• Νυχτερινή υπερφαγία
• Ορθορεξία (λήψη μόνο υγιεινών φαγητών)
• Μάσημα και φτύσιμο της τροφής

Η διατροφή έχει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Διαταραχές διατροφής έχουμε όταν κάποιο άτομο παρουσιάζει διαταραχές στην συμπεριφορά του που σχετίζεται με τη διατροφή. Η διαταραχές αυτές μπορεί να σχετίζονται με την υπερβολικά μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, με την υπερφαγία ακόμα και με συναισθήματα που αφορούν στην εικόνα του σώματος. Οι ποιο γνωστές διαταραχές διατροφής είναι η ανορεξία η βουλιμία και η υπερφαγία.

Οι διαταραχές διατροφής επηρεάζουν χιλιάδες ανθρώπους και πολλοί από αυτούς αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Η συμπεριφορά των ατόμων που πάσχουν από διαταραχές διατροφής είναι ακραία. Τα άτομα αυτά υποφέρουν από συναισθήματα θλίψης, άγχους, ντροπής κτλ. Σε αυτές τις περιπτώσεις η διατροφή παίρνει τη μορφή του προβλήματος με το οποίο τα άτομα αυτά διαχειρίζονται τις δύσκολες καταστάσεις και συναισθήματα.

Οι διαταραχές διατροφής πολλές φορές συνυπάρχουν με ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, χρήση ουσιών και διαταραχές άγχους. Τα άτομα με διαταραχές διατροφής κρίνουν υπερβολικά τον εαυτό τους, κάνουν αρνητικές σκέψεις, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβλήματα στις σχέσεις τους ή στην εργασία και στο σχολείο, σεξουαλική ή συναισθηματική κακοποίηση.

Οι διαταραχές διατροφής δεν διακρίνουν ηλικία, φύλο, κοινωνική ή οικονομική κατάσταση. Τα γονίδια του ατόμου έχει βρεθεί ότι έχουν κάποια επίδραση στην ανάπτυξη διαταραχών διατροφής. Επίσης η συμπεριφορά των μελών της οικογένειας και οι κοινωνικές πιέσεις μπορεί να αποτελέσουν αιτία για τις διαταραχές διατροφής.

Παρακίνηση αθλητών από τον προπονητή

Ο προπονητής πρέπει

1.      να συναντάει και να συζητάει με κάθε αθλητή  χωριστά

2.      να ορίζει μαζί με τους αθλητές τους στόχους τους

3.      να παρακολουθεί με τους αθλητές τη πραγματοποίηση των στόχων

4.      να γνωρίζει τα συναισθήματα και τη γνώμη των αθλητών του

5.      να γνωρίζει την ικανοποίηση του κάθε αθλητή από την προπόνηση

6.      να τονίζει τη προσωπική βελτίωση του κάθε αθλητή

7.      να προσέχει τον τρόπο επιβράβευσης και τιμωρίας των αθλητών

8.      να προσπαθεί να αυξάνει την αυτοπεποίθηση των αθλητών

9.      να αναγνωρίζει την πιθανότητα λάθους και αποτυχίας

10.  οι αθλητές να γνωρίζουν τα αίτια για τις αποφάσεις του προπονητή

11.  να βρίσκει κίνητρα για τη καλύτερη συμμετοχή σε κάθε προπόνηση

12.  σε περίπτωση αμειβόμενων αθλητών να τεθούν συγκεκριμένα κριτήρια για τις βαθμίδες μισθοδοσίας