Psychinfo.gr

Η αθλητική ψυχολογία μελετάει τους αθλητές, την συμπεριφορά τους και εφαρμόζει στην πράξη τις γνώσεις αυτές. Οι ψυχολογικές δεξιότητες στον αθλητισμό, όπως και οι φυσιολογικές δεξιότητες μπορούν να καλλιεργηθούν έτσι ώστε να βελτιωθεί η επίδοση του αθλητή. Οι δεξιότητες αυτές είναι η διαχείριση του άγχους, της διέγερσης, η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, η ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων, εξωτερικών και εσωτερικών κινήτρων, η καλλιέργεια του αυτοέλεγχου κτλ.

Για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια των ψυχολογικών δεξιοτήτων, χρησιμοποιούνται ψυχολογικές τεχνικές, τις οποίες πρέπει να εξασκούν συστηματικά οι αθλητές, όπως ακριβώς και με την προπόνηση του αγωνίσματός τους. Οι τεχνικές αυτές είναι η νοερή απεικόνιση, οι τεχνικές χαλάρωσης, ο αυτοδιάλογος, ο καθορισμός στόχων, ανάπτυξη της συνοχή της ομάδας και η ανάπτυξη προσοχής και αυτοσυγκέντρωσης.

Είναι λανθασμένη η εντύπωση ότι η αθλητική ψυχολογία απευθύνεται μόνο σε υψηλού επιπέδου αθλητές. Η ανάπτυξη των ψυχολογικών δεξιοτήτων πρέπει να γίνεται παράλληλα με την ανάπτυξη των φυσιολογικών δεξιοτήτων του νέου αθλητή. Ο αθλητής όσο μικρότερος είναι τόσο καλύτερα εξασκεί και αφομοιώνει τις ψυχολογικές τεχνικές, ώστε να έχει καλύτερη απόδοση.

Το έργο του αθλητικού ψυχολόγου δεν περιορίζεται μόνο στην υποστήριξη του αθλητή. Η αθλητική ψυχολογία έχει εφαρμογές γενικότερα στο περιβάλλον των αθλητών, όπως για παράδειγμα στους προπονητές και στους γονείς. Ο προπονητής που γνωρίζει τις αρχές τις αθλητικής ψυχολογίας, χειρίζεται καλύτερα τις καταστάσεις εντός και εκτός προπόνησης. Επίσης οι γονείς μπορούν να αποτελέσουν σημαντική ενίσχυση υποστηρίζοντας σωστά την προσπάθειά του αθλητή.

Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Αθλητικής Ψυχολογίας (ΕΑΨ) υπηρεσίες που εμπίπτουν στο ρόλο του Συμβούλου Αθλητικής Ψυχολογίας είναι οι εξής:

• Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική αθλητών ή αθλητικών ομάδων
• Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική προπονητών και γονέων αθλητών.
• Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική ατόμων στο πλαίσιο προγραμμάτων άσκησης ή διατροφής.
• Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική αθλητών με ειδικές ανάγκες.
• Ψυχοδιάγνωση αθλητών (με ή χωρίς ειδικές ανάγκες) – ερμηνεία των αποτελεσμάτων ψυχοδιάγνωσης- καθορισμός πρόγνωσης και καθορισμός μεθόδων παρέμβασης.
• Εκπαίδευση/ διδασκαλία των γνωστικών αντικειμένων όλων των επιστημονικών περιοχών της Αθλητικής Ψυχολογίας.

Ψυχολογικά συμπτώματα άγχους

• Ανησυχία
• Ανικανότητα συγκέντρωσης
• Ανικανότητα λήψης αποφάσεων
• Αίσθηση σύγχυσης
• Ανικανότητα εστίασης προσοχής
• Αίσθηση ότι δεν έχουμε τον έλεγχο
• Αρνητικές σκέψεις

Σωματικά συμπτώματα άγχους

• Διεύρυνση της κόρης του ματιού
• Αύξηση καρδιακού παλμού
• Ωχρότητα στο πρόσωπο
• Τρόμος τρέμουλο
• Αύξηση ρυθμού αναπνοής
• Στομαχικές διαταραχές
• Αίσθημα πνιγμού
• Εφίδρωση
• Συχνοουρία
• Πόνοι στο στήθος
• Εξάντληση, αίσθηση ότι το άτομο δεν μπορεί να χαλαρώσει
• Μυική τάση, μυικοί πόνοι (κυρίως στην πλάτη και τον αυχένα)
• Δερματικές εξάψεις, κοκκινίλες, εξανθήματα
• Μουδιάσματα
• Αλλαγές στην αίσθηση της γέυσης

Αλλαγές στη συμπεριφορά

• Γρήγορη ομιλία ή δυσκολία στην ομιλία
• Έλειψη συντονισμού των κινήσεων
• Δάγκωμα νυχιών
• Γρήγορες κινήσεις ποδιών
• Σύσπαση μυών
• Τρεμούλιασμα
• Σπαστή φωνή
• Αλλαγές στην πρόσληψη τροφής
• αυπνίες

Συναισθηματικές αλλαγές

• συχνός θυμός και έλειψη υπομονής
• συμπτώματα κατάθλιψης
• αλλαγές διάθεσης
• άμβλυνση συναισθημάτων
• αυξηση συναισθημάτων τρόμου και φόβου

Τοπρώτο βήμα για την αντιμετώπισή των κρίσεων πανικού είναι νασυνειδητοποιήσουμε τους φόβους μας και να αναγνωρίσουμε τα συμπτώματα που εμφανίζονται. Οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται πολύ γρήγορα και εντείνονται πολύ γρήγορα με αποτέλεσμαο χρόνος που πρέπει να δράσουμε είναι ζήτημα δευτερολέπτων. Όταν εμφανίζεται η κρίση πανικού πρέπει να γνωρίζου πώς θα σταματήσουμε αυτά συναισθήματα και τις σκέψεις.

Τη στιγμή που νοιώθουμε τα πρώτα συμπτώματα πρέπει να κλείσουμε τα μάτια μας και να πάρουμε μερικές ήρεμες αναπνοές. Με αυτό τον τρόπο ενώ ο οργανισμός μας ξεκινάει μια έντονη αντίδραση εμείς αλλάζουμε την αντίδραση αυτή και έτσι μειώνονται τα συμπτώματα. Συγχρόνως πρέπει να αλλάξουμε και τις σκέψεις που προέρχονται από την κρίση πανικού και συνήθως είναι σχετικές με τον κίνδυνο της υγείας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί επαναλαμβάνοντας λέξεις ή φράσεις όπως «είμαι καλά», δεν συμβαίνει τίποτα», «μπορώ να ελέγξω το σώμα μου» κτλ.

Η εκμάθηση τεχνικών αναπνοών και τεχνικών χαλάρωσης είναι πολύ αποτελεσματικές στη διαχείριση των κρίσεων πανικού. Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές τεχνικές χαλάρωσης. Η εκμάθηση πολλών τεχνικών μας βοηθάει να βρούμε αυτή που μας ταιριάζει καλύτερα και είναι πιο αποτελεσματική σε μας. Προσοχή πρέπει να δώσουμε σε κάποιους παράγοντες οι οποίοι μπορεί να επηρεάζουν τα επίπεδα άγχους. Αυτοί μπορεί να είναι η κακή διατροφή, το κάπνισμα, ο θυμός, η χρήση ναρκωτικών ουσιών, καφεΐνηςκαι αλκοόλ.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ

Κατά τη διαταραχή πανικού εμφανίζονται απρόβλεπτες κρίσεις άγχους οι οποίες συνοδεύονται από σωματικά συμπτώματα. Τα άτομα με διαταραχή πανικού συχνά αναφέρουν συμπτώματα όμοια με τα συμπτώματα καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Η κρίση πανικού μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά μέχρι και ώρες. Η κορύφωση της κρίσης συνήθως εμφανίζεται στα πρώτα 10 λεπτά και κάποια από τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο. Η κρίση πανικού μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή του 24ώρου ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου.

ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ

Τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αναπτύσσουν καταναγκασμούς με τους οποίους πραγματοποιούν στερεότυπες συμπεριφορές. Με τον τρόπο αυτό κατευνάζεται το άγχος, το οποίο προέρχεται από ιδεοληψίες.

ΑΓΟΡΑΦΟΒΙΑ

Είναι ένας μη φυσιολογικός φόβος, όπου το άτομο πιστεύει ότι είναι αβοήθητο. Συνήθως συμβαίνει σε ανοιχτούς χώρους ή χώρους με συνωστισμό. Τα άτομα που εμφανίζουν αγοραφοβία πολλές φορές αποφεύγουν τις εξόδους και μένουν κλεισμένοι στο σπίτι τους, με αποτέλεσμα περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις. Η διαταραχή αγοραφοβίας μπορεί να συνοδεύεται από κρίσεις πανικού.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΦΟΒΙΕΣ

Στα άτομα με ειδικές φοβίες υπάρχει ο φόβος προς κάποια συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Όταν τα άτομα αυτά εκτεθούν στις φοβίες τους εμφανίζονται έντονα συμπτώματα άγχους.

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΓΧΟΥΣ

Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από υπερβολικό άγχος και ανησυχίες, οι οποίες δεν αναλογούν στις συνθήκες και τις καταστάσεις που τις προκαλούν.

ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ

Προκαλείται μετά από ένα τραυματικό ή τρομακτικό γεγονός το οποίο δημιουργεί τρομακτικές σκέψεις και αναμνήσεις οι οποίες προκαλούν συμπτώματα άγχους.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΟΒΙΑ

Το άτομο μπορεί να πιστεύει ότι κρίνεται υπερβολικά από τους άλλους στις κοινωνικές του συναναστροφές. Αντιμετωπίζει με φόβο όλες τις κοινωνικές επαφές και κατά βάση τις αποφεύγει.

ΑΓΧΟΣ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΥ

Το παιδί στη νηπιακή ηλικία εμφανίζει συμπτώματα άγχους στην πραγματική ή νοερή περίπτωση αποχωρισμού από τους γονείς του. Τα παιδιά αυτά μπορεί να αντιδρούν υπερβολικά σε περιπτώσεις αποχωρισμού, φοβούνται να πάνε στο σχολείο και πολλές φορές φοβούνται να πάνε για ύπνο μόνα τους.

ΑΓΧΩΔΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΡΟΚΑΛΟΥΜΕΝΗ ΑΠΟ ΟΥΣΙΕΣ

Πολλές ουσίες προκαλούν αγχώδη συμπτώματα όμοια με αυτά των διαταραχών άγχους.

Μπορούμε να βελτιώσουμε τα επίπεδα της αυτοπεποίθησης του αθλητή, χωρίς να ξεχνάμε ότι η ιδανική αυτοπεποίθηση είναι μία μέση αυτοπεποίθηση ούτε πολύ χαμηλή ούτε πολύ υψηλή. Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης μπορεί να γίνει με βασικές ασκήσεις που θα δοθούν από τον προπονητή και θα δουλευτούν σε συνεργασία με τον αθλητή.

1. Κάνε μία λίστα με τις επιτυχίες σου. Ο κάθε ένας έχει επιτυχίες όσο μικρές και αν είναι αυτές.
2. Κάνε μια λίστα με τα θετικά χαρακτηριστικά σου σαν αθλητής. Ο προπονητής ή και οι συναθλητές μπορούν να βοηθήσουν αν ο αθλητής παρουσιάζει δυσκολίες στην ανεύρεση θετικών χαρακτηριστικών.
3. Προσπάθησε να ξεπεράσεις τους δισταγμούς. Για παράδειγμα αν ο αθλητής φοβάται να σουτάρει μπορεί να δοκιμάσει περισσότερες φορές στην προπόνηση ή και σε φιλικά παιχνίδια μετά από την καθοδήγηση του προπονητή γνωρίζοντας ότι το μέγεθος της αποτυχίας θα μειωθεί με την εξάσκηση. Αν δεν ρισκάρεις μπορεί να νοιώθεις ασφαλής αλλά δεν βελτιώνεσαι. Ο προπονητής πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία και στο τρόπο που θα επιβραβεύει ή θα κάνει παρατηρήσεις στους αθλητές. Μπορεί εύκολα να τους τονώσει ή να τους μειώσει την αυτοπεποίθηση.
4. Ανακάλυψε τι είναι αυτό που σε ενοχλεί, στην προπόνηση, στον αγώνα, στη σχέση σου με τον προπονητή και τους συμπαίκτες και κάνε ένα σχέδιο με τα βήματα που θα κάνεις για να το ξεπεράσεις. Αν πιστεύεις ότι σε μειώνουν ή σε απορρίπτουν ζήτησε να το επιβεβαιώσουν έτσι ώστε να είναι σίγουρο και όχι η ιδέα σου. Οι ξεκάθαρες σχέσεις ωφελούν πάντα την ομάδα.
5. Η αντιμετώπιση της αποτυχίας είναι ένα βασικό στοιχείο που πρέπει να μάθουν οι αθλητές από τον προπονητή. Μεγαλύτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στο πως μαθαίνουμε από τα λάθη μας και ότι μόνο έτσι βελτιωνόμαστε.
6. Όρισε στόχους οι οποίοι θα ικανοποιούν αποκλειστικά εσένα, δε χρειάζεται να ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες των άλλων. Αντιμετώπισε αυτούς τους στόχους θετικά  και ενίσχυσε τον εαυτό σου όταν τους πετυχαίνεις.
7. Στην διάρκεια της νοερής εξάσκησης, αφιέρωσε ένα μέρος για να φανταστείς πως θα είναι ο εαυτός σου όταν θα έχει πετύχει τους στόχους του. Νοιώσε τα συναισθήματα χαράς και ικανοποίησης.
8. Η εκμάθηση τεχνικών χαλάρωσης και διαχείρισης του άγχους ωφελεί στην τόνωση της αυτοπεποίθησης καθώς οι αθλητές ξεπερνούν πιο εύκολα τις δυσκολίες  και αποδίδουν καλύτερα.

Το άγχος εκφράζει την αντίδραση του ατόμου  μπροστά σε ένα κίνδυνο. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να είναι μια πραγματική απειλή (φόβος) να είναι η αβεβαιότητα για κάποιο αποτέλεσμα (άγχος) ή ψυχολογική πίεση (στρες). Στο φόβο ο κίνδυνος είναι συγκεκριμένος, στο άγχος ο κίνδυνος μπορεί να είναι άγνωστος και ασαφής, ενώ το στρες προέρχεται κυρίως από εξωτερικές ή ψυχολογικές πιέσεις.

Η υπερπροπόνηση επιφέρει σωματική και ψυχολογική κόπωση. Τα σωματικά συμπτώματα που αναφέρονται είναι τα εξής:

• Μείωση αθλητικής απόδοσης
• Μείωση του νευρομυϊκού συντονισμού
• Μυϊκός πόνος μετά την προπόνηση
• Επίδραση στην καρδιακή συχνότητα
• Διαταραχές ύπνου
• Μείωση του σωματικού βάρους
• Αύξηση των τραυματισμών

Τα ψυχολογικά συμπτώματα που αναφέρονται από αθλητές με το σύνδρομο υπερπροπόνησης είναι τα εξής:

• Κατάθλιψη
• Δυσκολία συγκέντρωσης
• Μείωση αυτοπεποίθησης
• Έντονος φόβος ανταγωνισμού
• Αυξημένο άγχος
• Προβλήματα επικοινωνίας
• Διαταραχές διατροφής

Αίτια για το σύνδρομο υπερπροπόνησης μπορεί να είναι η επιβαρημένη αγωνιστική περίοδος, χωρίς διαστήματα ξεκούρασης. Επίσης μπορεί να ευθύνεται η μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, προβλήματα υγείας και επαναλαμβανόμενοι τραυματισμοί. Σε ψυχολογικό επίπεδο αίτια για το σύνδρομο υπερπροπόνησης μπορεί να είναι η ψυχολογική πίεση του αθλητή, προσωπικά προβλήματα, η μονοτονία στην προπόνηση και η έλλειψη κινήτρων.

Για την αντιμετώπιση του συνδρόμου υπερπροπόνησης σε συνδυασμό με την ανάπαυση και αυξημένη πρόσληψη τροφής πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην ψυχολογική αντιμετώπιση. Εφαρμόζονται τεχνικές χαλάρωσης, τεχνικές ρύθμισης του άγχους, επαναπροσδιορισμός στόχων και ανάπτυξη αυτοπεποίθησης.

Οι τεχνικές χαλάρωσης είναι πολύ αποτελεσματικές για τον έλεγχο του στρες και του άγχους. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη ηρεμίας και συγκέντρωσης πριν αλλά και μετά από τον αγώνα. Ακόμα  οι τεχνικές αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατα τη διάρκεια του αγώνα, όπως για παράδειγμα στο ημίχρονο ή στο χρόνο μεταξύ δύο αγωνισμάτων. Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη της προσοχής και αυτοσυγκέντρωσης.

· Τεχνική βιοανατροφοδότησης πραγματοποιείται με την παρατήρηση των συμπτωμάτων του άγχους . Αρχικά παρατηρούμε όλα τα σωματικά συμπτώματα που μας προκαλεί το άγχος. Σε δεύτερο στάδιο μπορούμε να εξασκηθούμε στον έλεγχο αυτών των συμπτωμάτων. Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουμε αποτελεσματική αντιμετώπιση του άγχους.

· Προοδευτική χαλάρωση των μυών. Με την τεχνική αυτή εξασκούμαστε στην ένταση και την χαλάρωση των μυών. Η χαλάρωση γίνεται προοδευτικά από τα άκρα προς το κορμό και το κεφάλι ή με οποιαδήποτε σειρά προτιμάει ο κάθε ένας.

· Τεχνικές αναπνοής, όταν είμαστε ήρεμοι η αναπνοή μας είναι και αυτή ήρεμη αργή και βαθιά. Αντίθετα όταν υπάρχει ένταση ψυχολογική ή σωματική η αναπνοή μας γίνεται γρήγορη και μικρή σε όγκο. Σε αυτή την παρατήρηση βασίζονται οι τεχνικές ελέγχου της αναπνοής. Σε περιπτώσεις έντασης οι βαθιές και ρυθμικές αναπνοές βοηθούν σημαντικά τη χαλάρωση. Οι τεχνικές αναπνοών που χρησιμοποιούνται ποικίλλουν. Μπορούμε να συγκεντρωθούμε στο διάφραγμα, στο θώρακα, στην διάρκεια της εισπνοής και εκπνοής κτλ.

· Αυτογενής εξάσκηση, πραγματοποιείται με τη συγκέντρωση της προσοχής σε σωματικές παρατηρήσεις, στο βάρος του σώματος, στη θερμότητα, στους σφυγμούς , στην αναπνοή και σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Ο αθλητής επικεντρώνεται στις παραπάνω αισθήσεις και αναλύει σταδιακά όλα τα μέρη του σώματος.